SYMPHONIC CONCERT

SALA KONCERTOWA FILHARMONII PODKARPACKIEJ

ORKIESTRA SYMFONICZNA FILHARMONII PODKARPACKIEJ

ZYGMUNT RYCHERT – dyrygent

EWELINA NOWICKA – skrzypce

W programie:

S. Moniuszko – Uwertura fantastyczna Bajka

L. Różycki – Koncert skrzypcowy op. 70

G. Fitelberg – Rapsodia polska op. 25

Uwertura fantastyczna „Bajka” (Conte d’hiver) zajmuje wyjątkowe miejsce w orkiestrowej twórczości Stanisława Moniuszki (1819–1872). Utwór zachwyca bogactwem pomysłów melodycznych, a swobodnie stosowana technika wariacyjna potęguje emocjonalny charakter muzycznej opowieści. Rapsodyczna forma oraz balansowanie między epiką a dramatem sprawiają, że „Bajkę” można postrzegać jako rodzaj symfonicznej ballady – być może jedynego dzieła Moniuszki tak wyraźnie osadzonego w kręgu wpływów Chopina i jego koncepcji gatunku ballady.

Koncert skrzypcowy op. 70 Ludomira Różyckiego (1883–1953) przez długie lata pozostawał jedynie w rękopisach. Zachowało się zaledwie 87 taktów partytury orkiestrowej kompozytora oraz cały głos solowy skrzypiec wraz z partią harmoniczną. Dzięki programowi Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca „Muzyczne białe plamy” trzech wybitnych muzyków – Ryszard Bryła, Zygmunt Rychert oraz Janusz Wawrowski – dokonało pełnej rekonstrukcji Koncertu skrzypcowego Różyckiego. Dzieło kompozytora obdarzonego niezwykłą inwencją melodyczną i wrażliwością na barwę może wreszcie zabrzmieć w pełni.

Grzegorz Fitelberg (1879–1953) był przede wszystkim wybitnym dyrygentem, jednak istotne miejsce w jego dorobku zajmuje również twórczość kompozytorska. Podobnie jak innych kompozytorów Młodej Polski inspirowała go przede wszystkim późna romantyka niemiecka. Ważne źródło inspiracji stanowili także klasycy rosyjscy drugiej połowy XIX i przełomu XIX i XX wieku. Rapsodia polska op. 25 (1913) Fitelberga należy do dzieł polskiej literatury muzycznej nawiązujących do tradycji Fantazji na tematy polskie op. 13 Fryderyka Chopina. Fitelberg ukazuje w niej kunszt kształtowania długich fraz, nasyconych polskimi rytmami i melodiami. Utwór nie epatuje wirtuozerią – jego piękno zawiera się raczej w budowaniu narracji na szerokich odcinkach. Taki sposób prowadzenia muzycznej opowieści nadaje dziełu poczucie doniosłości i przestrzeni. Na uwagę zasługuje również rozbudowana obsada orkiestry oraz bogata, mistrzowsko opracowana instrumentacja.

ZYGMUNT RYCHERT

Urodził się 2 maja 1947 r. w Gdańsku. Edukację muzyczną rozpoczął w czwartym roku życia od nauki gry na skrzypcach. Już jako uczeń był etatowym organistą w gdańskich kościołach. Studiował dyrygenturę w PWSM w Poznaniu u prof. W. Krzemieńskiego (dyplom z wyróżnieniem w 1971 roku) oraz kompozycję pod kierunkiem Floriana Dąbrowskiego. Uzyskał wiele nagród na konkursach kompozytorskich i dyrygenckich (jeszcze jako student i najmłodszy uczestnik został laureatem I Konkursu Dyrygenckiego w Katowicach w 1970 roku). Po studiach, jako stypendysta MKS w 1971 roku otrzymał roczne stypendium, aby pełnić funkcję dyrygenta-asystenta w Filharmonii Narodowej w Warszawie (1971-1972). Funkcję tę pełnił także później do 1974 roku, już jako etatowy pracownik Filharmonii Narodowej. W 1974 roku założył orkiestrę Filharmonii Bałtyckiej, którą jako szef artystyczny prowadził do roku 1981. Przez szereg lat był dyrektorem artystycznym oper w Bydgoszczy i Gdańsku. Przygotował kilka premier operowych, operetkowych i baletowych (Otello, Carmen, Cyrulik Sewilski, Flis, Verbum nobile, Pan Twardowski, Ptasznik z Tyrolu i inne). Współpracował ze wszystkimi filharmoniami i orkiestrami radiowymi w Polsce. Jako dyrygent koncertował niemal w całej Europie – od Islandii, Hiszpanii i Malty po Rosję i Ukrainę, występował także w Japonii, Chinach, na Bliskim Wschodzie oraz w 17 stanach USA z takimi światowymi solistami jak: I. Ojstrach, D. Rostropowicz, K. Zimermann, K.A. Kulka, P. Badura-Skoda, N. Yepes, P. Paleczny, J. Olejniczak, W. Malicki i wieloma innymi. W swym repertuarze posiada dzieła od kameralnych po Symfonię Tysiąca G. Mahlera, którą prowadził kilkakrotnie w 850-osobowym międzynarodowym składzie, a nawet utwory wykonane z udziałem 3000 muzyków i śpiewaków podczas wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II w Polsce w 1999 roku. Dokonał wielu nagrań płytowych z różnymi orkiestrami oraz dla Polskiego Radia i Telewizji. Zrekonstruował, całkowicie zinstrumentował na orkiestrę i prawykonał następujące utwory zachowane przez kompozytorów w szkicach: L. Różycki – Koncert skrzypcowy (nagrał go z E. Nowicką archiwalnie w Katowicach z NOSPRiTV), I.J. Paderewski – Koncert skrzypcowy, Liszt-Chopin-Czerny-Thalberg-Pixis-Herz – Hexameron, T. Kościuszko – 2 Polonezy. Posiada kilka odznaczeń i medali, m.in. Złoty Krzyż Zasługi (przyznany dwukrotnie). Otrzymał Pomorską Nagrodę Artystyczną za rok 2014 w kategorii Kreacje Artystyczne za „twórczą i dydaktyczną pracę włożoną w przygotowanie Orkiestry Symfonicznej Akademii Muzycznej w Gdańsku, za pracę która zaowocowała nagraniem płyty Wojciech Kilar: Angelus, Exodus, Victoria oraz Panufnik: Concertos”. W ramach działalności pedagogicznej prowadzi klasy dyrygentury symfoniczno-operowej w Akademii Muzycznej w Gdańsku. Funkcję dyrygenta Orkiestry Symfonicznej Akademii Muzycznej w Gdańsku pełni od roku 2009. W 2025 roku otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

EWELINA NOWICKA, urodzona w Gdańsku, polska skrzypaczka i kompozytorka. Od 6 roku życia gra na skrzypcach, a pierwsze doświadczenia kompozytorskie zaczęła zbierać w wieku 8 lat. W latach 2001-2007 studiowała skrzypce oraz pedagogikę w klasie Prof. Petru Munteanu w Hochschule für Musik und Theater w Hamburgu. Od 2007 do 2009 roku podyplomowo studiowała grę na skrzypcach w Hochschule für Künste w Bremie, a w latach 2010-2012 odbyła mistrzowskie studia podyplomowe w klasie Prof. Katrin Scholz w Hochschule für Künste w Bremie.

Jest zdobywczynią wielu nagród w międzynarodowych i krajowych konkursach skrzypcowych. Między innymi jest laureatką nagrody Radia Heskiego we Frankfurcie nad Menem, II nagrody na międzynarodowym konkursie skrzypcowym w Goch (1997), pierwsza nagroda na ogólnopolskim konkursie muzyki kameralnej we Wrocławiu (2001), III nagrody na konkursie Elise Meyer w Hamburgu (2003), III nagrody na konkursie „Moderne Solo Streicher” w Bremie (2008).

W wieku 16 lat debiutowała jako solistka z różnymi orkiestrami, m. in.: Polską Filharmonią Bałtycką, Bremerhaven Stadtorchester, Lwowską Orkiestrą Symfoniczną, Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia „Amadeus”, Sinfonią Varsovia, Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia w Katowicach, Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Krakowskiej, Jihoceska Komorni Filharmonie w Czeskich Budziejowicach, Hamburger Klassik Philharmonie, Orchesterakademie NRW w Düsseldorfie.

W jej repertuarze znajdują się znane koncerty skrzypcowe Mozarta, Paganiniego, Wieniawskiego, Czajkowskiego, Dvoraka, Strawińskiego i wiele innych. W roku 2001 odkryła wraz z dyrygentem Zygmuntem Rychertem unikatowe koncerty skrzypcowe Ludomira Różyckiego i Ignacego Jana Paderewskiego, których prawykonań i nagrań dokonała z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia w Katowicach, Filharmonią Szczecińską i Filharmonią Bałtycką. W roku 2011 została wydana płyta z koncertem skrzypcowym Ludomira Różyckiego i transkrypcjami Eweliny z Baletu Pan Twardowski na skrzypce i fortepian dla wydawnictwa Acte Préalable w Warszawie.

Z racji zainteresowań życiem i twórczością Dymitra Szostakowicza, wpadła na trop mało znanego jeszcze w Polsce kompozytora Mieczysława Weinberga. To odkrycie repertuarowe zaowocowało w roku 2011 podczas Festiwalu Probaltica w Toruniu i Mikołowskich Dni Muzyki, dokonując polskich prawykonań i nagrań koncertu skrzypcowego g-moll op. 67 pod batutą Dainiusa Pavilionisa i Europejskiej Orkiestry Festiwalowej oraz Concertina op. 42 i Rapsodii na tematy mołdawskie op. 47 wraz Agnieszką Duczmal i Radiową Orkiestrą Kameralną Polskiego Radia „Amadeus”. Zinstrumentowała zaginioną wersję Rapsodii mołdawskiej na skrzypce i orkiestrę kameralną, która została opublikowana w wydawnictwie Peer Music. Płyta z nagraniami utworów Mieczysława Weinberga dla Polskiego Radia została wydana w roku 2015 dla znanego wydawnictwa CPO w Osnabrücku. W roku 2014 prawykonała wspólnie z Zygmuntem Rychertem i Filharmonią Toruńską nieznany koncert skrzypcowy A-Dur op. 98 Apolinarego Szeluty. Prawykonania i nagrania zapomnianych koncertów skrzypcowych zostały wyróżnione nominacją do Nagrody Koryfeusz Muzyki Polskiej 2014. W roku 2014 płyta z utworami na skrzypce i fortepian Mieczysława Weinberga nagrana z pianistką Mileną Antoniewicz dla wydawnictwa RecArt otrzymała nominację do Nagrody Fryderyk 2014 w kategorii muzyka kameralna.

Brała udział w wielu kursach mistrzowskich u renomowanych pedagogów. Byli to m. in.: Wolfgang Marschner, Thomas Brandis, Krzysztof Węgrzyn, Petru Munteanu, Katrin Scholz, Mieczysław Ławrynowicz, Herman Krebbers, Krzysztof Jakowicz, Konstanty Andrzej Kulka, Wanda Wiłkomirska, Takaya Urakawa.

Już od dzieciństwa zajmuje się kompozycją i współpracowała z wieloma znanymi kompozytorami, m. in. Michael Volpe, Krzysztof Olczak, Stanislaw Moryto, Peter Michael Hamel, Elisabeth Sikora, Helmut Zapf, Eugeniusz Glowski, Matthias Jann, Sebastian Stier, Georg Hajdu, Manfred Stahnke i Helmut Erdmann.

Swoje kompozycje wykonuje jako solistka na koncertach. Współpracuje także z profesjonalnymi orkiestrami jak i chórami. W roku 2008 otrzymała wyróżnienie na konkursie „Jugend Komponiert” za utwór na skrzypce i fortepian „Kaddish 1944”, wyróżnienie Bremer Kompositionspreis 2008 za utwory „Concerto ebraico” i „Concerto für Amadeo”. W roku 2009 otrzymała V nagrodę na Crossover Composition Award w Mannheim oraz w ramach nagrody publikację jej utworu na dwoje skrzypiec „Jongleurs” przez Ries & Erler Verlag. Od roku 2010 kompozycje Eweliny są publikowane także w wydawnictwie Verlag Neue Musik w Berlinie. Dzięki tej współpracy jak i wydawnictwu Kreuzberg Records powstał album kompozytorski z kompozycjami na skrzypce i fortepian.

Stypendystka Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego (1999), Ministra Kultury (1999-2001), Otto Stöterau- Stiftung (2001-2005) oraz Oskar und Vera Ritter Stiftung (2009-2010).

Obok działalności solistycznej i kompozytorskiej zajmuje się pedagogiką skrzypcową w Staatliche Jugendmusikschule w Hamburgu. Od roku 2008 jest członkiem Związku Kompozytorów Niemieckich, GEDOK Hamburg i ESTA Deutschland.