Sąsiedzi

„Jedwabne do wybuchu wojny było spokojnym miasteczkiem i Żydom powodziło się tam nie gorzej niż gdziekolwiek indziej w Polsce. Aż przyszła wojna.”

– Jan Tomasz Gross, 2000 rok

Był taki czas, kiedy Polacy, Żydzi, Ukraińcy żyli spokojnie obok siebie. Wspólnie budowali społeczności, uczestniczyli we wzajemnych świętach, zakładali mieszane rodziny, dzielili smutki i radości.

Ale był też czas, kiedy ci sami ludzie wzajemnie się mordowali, palili własne domy i z sąsiadów stawali się oprawcami.

Minęły lata i uwierzyliśmy, że okrutna historia się skończyła, że Holokaust, Jedwabne, Wołyń są już tylko wspomnieniami ogromnego smutku i winy. Trudnymi, ale niepodważalnymi historycznie doświadczeniami. Prosiliśmy o przebaczenie i przebaczaliśmy. Chcieliśmy zacząć od nowa. Chcieliśmy pamiętać nie morderców, ale sprawiedliwych, którzy ratując cudze życie, narażali własne.

Badając archiwa, wsłuchując się w opowieści naszych rodzin i bliskich, zestawiając „Sąsiadów” Jana Tomasza Grossa i „Sprawiedliwych sąsiadów” Witka Szabłowskiego, próbujemy zrozumieć opowieści, które ukształtowały miejsce, w którym żyjemy.

W świecie, w którym ponownie za naszą granicą rozgrywa się wojna, a język nienawiści coraz łatwiej przenika do codzienności, spektakl stawia pytanie o kruchość sąsiedztwa. O to, czy historia rzeczywiście się skończyła. I o to, czego nie chcemy – lub nie potrafimy – pamiętać.