„Słynie szeroko w Litwie Dobrzyński Zaścianek”. Prezentacja oryginału rękopisu „Pana Tadeusza”

Wśród licznych zbiorów rękopiśmiennych Zakładu Narodowego im. Ossolińskich manuskrypt „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza zajmuje najważniejsze miejsce. Autograf epopei w listopadzie 2014 roku został wpisany na Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata. Początkowe księgi (od I do III, oraz fragment IV) poeta umieścił w osobnym marmurkowym zeszycie, pozostałą treść pisał na luźnych kartkach. Na co dzień ten wyjątkowy i tak ważny dla Polaków manuskrypt przechowywany jest w Dziale Rękopisów wrocławskiego Ossolineum w restrykcyjnych warunkach konserwatorskich. Na wystawie stałej w Kamienicy pod Złotym Słońcem prezentowana jest drogocenna odręczna kopia utworu wykonana w 2010 roku przez prof. dr hab. Elżbietę Jabłońską. Wykonanie kopii podyktowane było koniecznością ochrony oryginału przed procesami niszczenia, zachodzącymi zwłaszcza pod wpływem światła i czynników atmosferycznych: temperatury oraz wilgotności.

W czasie świąt narodowych, takich jak Dzień Niepodległości, oryginał rękopisu można podziwiać w Muzeum Pana Tadeusza. Manuskrypt z wyeksponowanym fragmentem opisującym Zaścianek Dobrzyńskich – dumnego, choć zubożałego rodu – z Księgi Szóstej poematu będzie można oglądać na wystawie stałej „Rękopis Pana Tadeusza” od 6 do 15 listopada 2026 w godzinach 10.00–17.00, w czwartek 10.00–19.00 (w poniedziałki muzeum jest zamknięte).

W czasie przygotowań do tych wyjątkowych pokazów za każdym razem wybrany zostaje inny fragment eksponowanego dzieła. Dobór prezentowanej strony jest konsultowany z konserwatorkami, które wydają zalecenia dotyczące odpowiedniego kąta otwarcia poszytu, podparcia, ułożenia grzbietu czy stanu zachowania wybranej karty rękopisu. Wybór za każdym razem innego fragmentu dzieła ukazuje różnorodność treści.

Zaścianek Dobrzyńskich to jedno z kluczowych miejsc, w których rozgrywa się akcja epopei. Adam Mickiewicz w „Objaśnieniach” dołączonych w końcowej partii utworu tak wyjaśnia znaczenie słowa „zaścianek”: „Nazywają w Litwie okolicą lub zaściankiem osadę szlachecką, dla różnicy od własnych wsi, czyli sioł, osad wiejskich”. Zaścianki występowały na terenach dawnej Rzeczypospolitej, zamieszkiwała je drobna, niezamożna szlachta, często spokrewniona ze sobą, uprawiająca ziemię. Dobrzyńscy osiedlili się na Litwie ponad czterysta lat wcześniej, zachowując w mowie ślady mazurskiego pochodzenia. Władze w Dobrzynie sprawował Maciej Dobrzyński, zwany Maćkiem nad Maćkami lub Kurkiem na kościele – liczył siedemdziesiąt dwa lata, dziarski, niskiego wzrostu, dawny konfederat barski z ozdobną karabelą „Rózeczką”. Mieszkańcy Dobrzyna byli niezwykle dumni, kłótliwi, popędliwi, a jednocześnie bardzo patriotyczni, waleczni, wrogo nastawieni do Moskali.

W programie towarzyszącym prezentacji oryginału rękopisu zaplanowano dwa oprowadzania kuratorskie:

11 listopada, godz. 11.00 – oprowadzanie kuratorskie Magdaleny Sudoł wokół poematu Adama Mickiewicza

11 listopada, godz. 13.00 – oprowadzanie kuratorskie Marty Dardzińskiej wokół Księgi VI poematu – „Zaścianek”

11 listopada 2026 (środa), godz. 11.00

„Właśnie staruszek chodził po samotnym dworze, Nucąc piosenkę: Kiedy ranne wstają zorze” oprowadzanie kuratorskie

11 listopada o 11.00 zapraszamy na spotkanie z Magdaleną Sudoł, która przybliży historię niezwykłego manuskryptu. Będzie to okazja, aby uzyskać odpowiedzi na pytania, które często nurtują zwiedzających: jak długo Adam Mickiewicz pisał „Pana Tadeusza”, dlaczego oryginał pokazywany jest tak rzadko, dlaczego znajduje się we Wrocławiu, a także – dlaczego rękopis składa się z dwóch części?

11 listopada 2026 (środa), godz. 13.00

„Biedna szlachta – o zaścianku szlacheckim, dworach niczym chatach i szabli na sznurku” oprowadzanie kuratorskie

Czym był zaścianek i jak wyglądał dwór zaściankowy? Czym trudnili się jego mieszkańcy i jak wyglądała ich codzienność? Oprowadzanie kuratorskie będzie okazją do zwiedzenia sal ekspozycyjnych Muzeum Pana Tadeusza oraz wysłuchania opowieści o ubogiej szlachcie, takiej jak Dobrzyńscy, znani z kart epopei.

11 listopada 2026 (środa), godz. 10.00–16.00

W biało-czerwonych barwach. Warsztaty z robienia kokard narodowych

Z okazji Narodowego Święta Niepodległości zapraszamy Państwa do Muzeum Pana Tadeusza na warsztaty z robienia kokard narodowych. Podczas warsztatów dowiemy się, dlaczego biało-czerwona rozetka stała się symbolem narodowym oraz wspólnie stworzymy własne kokardy.

Kup biletlubZaplanuj wizytę