W twoim kraju wojna! / czytamy Niezabitowską

„Rada Państwa […] wprowadziła dziś o północy stan wojenny na obszarze całego kraju” – generał Wojciech Jaruzelski 13 grudnia 1981 obwieścił wypowiedzenie wojny całemu społeczeństwu. Dziennikarka „Tygodnika Solidarność” Małgorzata Niezabitowska tego samego dnia zaczęła na gorąco spisywać dzienniki. Spotkamy się z autorką i będziemy czytać tę pasjonującą lekturę – bez kombatanctwa, prawdziwą, rozpisaną na sceny z prywatnych domów, niepokornej ulicy i spacyfikowanych zakładów pracy.

bezpłatny bilet | do pobrania od 7 listopada 2026

– W twoim kraju wojna! – Tomasza Tomaszewskiego, fotografa z Warszawy w delegacji do Niemiec, obudził gospodarz. Hamburg niedaleko, ale loty wstrzymane, łączność z Polską zerwana, granice zamknięte, a w ojczyźnie uwięziona z maleńką Misią żona, dziennikarka „Tygodnika Solidarność”. Wiadomości były skąpe i przerażające – o bojówkach, masowych aresztowaniach i zbrojnych starciach. Dopiero w środę z Berlina ruszył pociąg do kraju pod okupacją junty wojskowej. – To były najgorsze chwile w moim życiu – wspomina Tomasz.

Uwięzioną żoną z maleńką Misią była Małgorzata Niezabitowska. Dziennikarka i jej mąż, fotoreporter, stworzyli rodzinną agencję informacyjną, która słała na Zachód wiadomości z oblężonego kraju. Zapraszamy do lektury fragmentów konspiracyjnego dziennika z tamtych dni, który Małgorzata Niezabitowska spisywała na gorąco, aby później – przekazywany niczym w szpiegowskim filmie – mógł trafić do Francji, a stamtąd na łamy wielu zachodnich tytułów. Narratorem uczyniła mężczyznę, aby nie dać się złapać.

czytanie performatywne | Marta Jankowska, Cezary Rybiński, Konrad Stein rozmowa | Małgorzata Niezabitowska muzyka | Dariusz Mazurowski prowadzenie | Katarzyna Żelazek tłumaczenie na PJM | Łukasz Lenczewski, Eliza Łosiewicz-Lenczewska ze stowarzyszenia Okno na Świat

Ten tekst ukazał się w książce „W twoim kraju wojna!” wydanej przez Fundację Ośrodka Karta (2016), w pierwszym rozdziale – „Dziennik buntownika z Warszawy”. Małgorzata Niezabitowska we wstępie do książki napisała: „Stan wojenny i przygoda – brzmi jak dysonans. Powinno być przecież – dramat, przemoc, groza, utracone nadzieje, zwłaszcza że tak to odczuwała większość Polaków. Ja również. Ale jednocześnie wraz z »nocą generałów« zaczął się w moim życiu czas najbardziej intensywny, o jakim marzy się w młodości, pełen skrajnych emocji, nadzwyczajnych wyzwań, przeżyć, czynów”.

O relacjach międzyludzkich doby stanu wojennego, lękach i grozie, gdy władza strzelała do ludzi, a jednocześnie o ludzkiej solidarności i buncie, o zdjęciach robionych na ulicy przez dziurkę wyciętą w rękawiczce i tych, na których udało się uwiecznić internowanego Lecha Wałęsę… – będziemy czytać konspiracyjny dziennik i rozmawiać z jego autorką Małgorzatą Niezabitowską.

Za udzielenie praw do przeczytania tekstów dziękujemy Fundacji Ośrodka Karta.

/ Tom będzie można nabyć podczas spotkania w cenie 35 zł, płatność kartą lub gotówką

Czytanie performatywne Marta Jankowska | Aktorka teatralna i telewizyjna, nauczycielka akademicka, coach. Grała na deskach Starego Teatru w Krakowie i Teatru Wybrzeże. Uczy aktorstwa na Wydziale Wokalno-Aktorskim Akademii Muzycznej w Gdańsku oraz prowadzi warsztaty dla studentów z rozwoju osobistego. Inicjatorka i gospodyni Krakowskiego Salonu Poezji w Gdańsku.

Cezary Rybiński | Aktor. Pracował w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi (1989–2001). Po przystąpieniu do zespołu Teatru Wybrzeże grał m.in. Horacjo w „H. według Hamleta” Szekspira w reżyserii Jana Klaty, realizowanym na terenie dawnej Stoczni Gdańskiej. Polecamy jego kreacje w inscenizacjach w reż. Radka Stępnia: „Fauście”, „Śmierci komiwojażera” i „Wspólnym pokoju”.

Konrad Stein | Aktor. Współpracował w teatrze z cenionymi reżyserami, jak Agnieszka Glińska, Piotr Sieklucki czy Piotr Ratajczak, gra w serialach. Twórca autorskiego spektaklu „Baczyński”, autor scenariusza, producent i odtwórca głównej roli. Przygotowuje młodych do egzaminów w państwowych szkołach teatralnych. Prowadzi autorskie warsztaty teatralne i radiowe.

Rozmowa Małgorzata Niezabitowska | Dziennikarka, pisarka, działaczka społeczna. Autorka sztuki „Polskie lato, polska jesień” o strajku w Stoczni Gdańskiej i powstaniu Solidarności, której wystawienie w 1980 uniemożliwiła cenzura. Reporterka „Tygodnika Solidarność” (1981), od 13 grudnia dokumentowała słowem i obrazem stan wojenny, publikowała liczne materiały na Zachodzie, a w Polsce w prasie podziemnej. Stypendystka prestiżowego Nieman Fellowship na Uniwersytecie Harvarda. Rzeczniczka pierwszego niekomunistycznego rządu RP (1989–1991). Zaangażowana w powstanie Muzeum Historii Żydów Polskich od momentu zrodzenia się tej idei, członkini Rady Muzeum Polin (2013–2026). Jako prezeska Fundacji Animals uczestniczyła w przygotowaniu i uchwaleniu ustawy o ochronie zwierząt (1997). Nadal aktywnie wspiera działania na rzecz praw zwierząt i poprawy ich losu. Autorka książek, m.in. „Ostatni. Współcześni Żydzi Polscy”, „Poszukiwanie Ameryki”, „Składana wanna”, bestsellerowej powieści „Światłość i mrok” oraz autobiografii „Na wzburzonych falach”. Odznaczona Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta. Uhonorowana nagrodami im. Ireny Sendlerowej i Czesława Miłosza, a także Medalem Monte Cassino, przyznanym przez uczestników bitwy. Częsta uczestniczka wydarzeń ECS, m.in. oprowadzała po wystawie stałej.

Muzyka Dariusz Mazurowski | Kompozytor muzyki elektroakustycznej, producent i wykonawca. Wykorzystuje zarówno instrumenty analogowe, jak i współczesną technologię cyfrową oraz komputery. Jego muzyka była prezentowana przez stacje radiowe na całym świecie, wykonywana na koncertach solowych oraz festiwalach w Europie, Ameryce Północnej, Południowej i Azji. Wydał wiele autorskich płyt, nagrywa także we współpracy z innymi artystami. Zbudował wiele własnych instrumentów elektronicznych, zbiera różne przedmioty wykorzystywane jako źródła dźwięku do dalszych transformacji.

Prowadzenie Katarzyna Żelazek | Dziennikarka, redaktorka, animatorka kultury, kuratorka wydarzeń literackich. Członkini Rady Kultury Gdańskiej oraz Rady Programowej Domu Literatury w Gdańsku.